محمد حسن خان اعتماد السلطنه

2142

مرآة البلدان ( فارسى )

نظم پراكنده شد رأى بىتخت شاه * همه كار بىروى و بىسر سپاه كسى بايد اكنون ز تخم كيان * به تخت كئى بر كمر بر ميان نشان داد موبد به ما فرخان * يكى شاه بافر و بخت جوان ز تخم فريدون يل كيقباد * كه بافر و برز است و بارسم و داد ( الى آخره ) بالجمله دژوسس بعد از پنجاه و سه سال سلطنت بالاستقلال از اين جهان درگذشت و سلطنت را به پسر خود فرائورت گذاشت . نگارنده گويد هردوت مورخ اسم پسر دژوسس ( كيقباد ) را فارائورت نوشته است « 1 » اما فردوسى عليه الرحمة چيزى به دو اشاره نكرده . شايد از نسخى كه حكيم مزبور شاهنامه را از روى آنها به رشتهء نظم كشيده اسم فارائورت افتاده باشد و به اين جهت است كه سلطنت كيقباد را يك صد و بيست سال نوشته . اما صاحب حبيب السير گويد كيكاوس نوهء كيقباد بوده نه پسر او و مورخين ديگر كيكاوس را پسر افرا نوشته‌اند كه همان فرائورت يونانيان باشد و افرا را پسر كيقباد . يك نكتهء ديگر هم هست و آن اين است كه كلية مورخين عجم را رسم و عادت چنين بوده كه در طبقات و طوايف سلاطين عجم عموما و آن طوايفى كه خارجى و غير از خود پارسيان بوده‌اند مثل همين سلاطين مدى خصوصا هريك از ايشان كه بىقابليت و فرومايه بوده و در سلطنت خود آثار و ياسائى باقى و برقرار و نام نيكى از روزگار خود به يادگار نگذاشته اسم او را از قلم تاريخ‌نگارى انداخته‌اند و آن بيگانگان كه مخصوصا مصدر شر و ضرر و صدمه و آسيب هم براى پارس و پارسيان شده به عمد اسم آنها را از سلسلهء سلاطين خارج و از دفتر شهرياران محو

--> ( 1 ) - فرااورتس صورتى است كه هردوت ازين پادشاه به دست داده . اما در كتيبهء بيستون نام وى فرورتيش آمده است ( تاريخ ايران باستان ، كتاب اول ص 179 ) .